Disk Alanını Nasıl Kontrol Ederim

Bilgisayar yavaşladığında, bir program güncellenemediğinde ya da fotoğraf aktarırken "yeterli alan yok" uyarısı çıktığında ilk bakılacak yer sabit disktir. Disk alanı kontrol etmek dakikalar değil saniyeler alan bir iştir; asıl mesele, gördüğünüz sayıların ne anlama geldiğini ve hangi eşiğin altında endişelenmeniz gerektiğini bilmektir. Aşağıda hem grafik arayüzle hem de komut satırıyla boş alanı öğrenmenin yollarını, ardından alanı kimin tükettiğini bulma yöntemlerini adım adım anlatıyorum.

Windows'ta boş alanı görmenin üç yolu

En hızlı yöntem Dosya Gezgini'dir. Klavyeden Windows + E tuşlarına basın, sol taraftan Bu bilgisayar öğesini seçin. Sürücüler bölümünde her disk için mavi ya da kırmızı bir çubuk ve altında "X GB / Y GB boş" bilgisi görünür. Çubuk kırmızıysa disk kritik seviyeye inmiş demektir.

Daha ayrıntılı bilgi için sürücüye sağ tıklayıp Özellikler'i açın. Buradaki pasta grafiği kullanılan ve boş alanı bayt cinsinden de gösterir. Aynı pencerede Disk Temizleme düğmesi bulunur; geçici dosyaları ve eski güncelleme kalıntılarını temizlemek için kullanışlıdır.

Üçüncü yol Windows'un Ayarlar uygulamasıdır: Ayarlar → Sistem → Depolama. Bu ekran diğerlerinden farklı olarak alanın nereye gittiğini kategori kategori ayırır:

Uygulamalar ve özellikler – kurulu programların kapladığı yer
Geçici dosyalar – çöp kutusu, indirilenler, güncelleme önbelleği
Belgeler, resimler, videolar – kendi dosyalarınız
Sistem ve ayrılmış – Windows'un kendisi, sayfa dosyası, hazırda bekletme dosyası

Bu ayrım önemlidir, çünkü "Sistem ve ayrılmış" kısmı bazen 20-30 GB'a çıkar ve insanlar bunu silinebilir sanır. Silinemez, ama hazırda bekletmeyi kapatarak birkaç gigabayt kazanılabilir.

Komut satırıyla hızlı bakış

Uzaktan bağlantıda ya da arayüz açmaya vakit yokken PowerShell işinizi görür. PowerShell penceresine şu komutu yazmanız yeterlidir:

Get-PSDrive -PSProvider FileSystem

Çıktıda "Used" ve "Free" kolonları gigabayt cinsinden listelenir. Yalnızca bir klasörün boyutunu merak ediyorsanız, o klasöre girip dir komutunu /s parametresiyle çalıştırmak toplam bayt sayısını verir. Bu, indirilenler klasörünüzün ne kadar büyüdüğünü görmenin pratik yoludur.

macOS ve Linux tarafında durum

macOS'ta sol üstteki Elma menüsünden Bu Mac Hakkında'yı açıp Depolama sekmesine geçin. Renkli bir şerit üzerinde uygulamalar, belgeler, iCloud verileri ve "Sistem Verileri" ayrı ayrı görünür. Yönet düğmesi çöp kutusunu otomatik boşaltma ve büyük dosyaları gözden geçirme gibi seçenekler sunar.

Linux'ta ya da macOS Terminal'inde tek bir komut yeterlidir:

df -h – tüm bölümlerin toplam, kullanılan ve boş alanını okunabilir biçimde listeler
du -sh * – bulunduğunuz dizindeki her klasörün boyutunu tek tek gösterir
du -sh --max-depth=1 /home – hangi kullanıcı klasörünün şiştiğini bulur

Buradaki -h parametresi "human readable" anlamına gelir; sayıları çiğ bayt yerine M ve G harfleriyle sunar. df genel tabloyu, du ise suçluyu bulur; ikisini birlikte kullanmak alışkanlık haline getirilmeye değer.

Sayılar ne anlatıyor?

Boş alanı öğrendiniz, peki bu yeterli mi? Pratik ölçüt şudur: bir SSD ya da sabit diskte toplam kapasitenin en az yüzde 10-15'i boş kalmalı. Sistem diski için bu oran daha da önemlidir, çünkü Windows ve macOS sanal bellek, güncelleme ve geçici dosyalar için sürekli yer ister. 256 GB'lık bir diskte 25 GB'ın altına düştüyseniz temizlik zamanı gelmiştir.

Bir ayrıntı da birimlerle ilgilidir. Disk üreticileri 1 GB'ı 1.000.000.000 bayt sayar, işletim sistemi ise 1.073.741.824 bayt olarak hesaplar. Bu yüzden 500 GB yazan bir disk bilgisayarda 465 GB görünür. Eksik alan çalınmamıştır, sadece iki farklı sayma yöntemi vardır. Megabayt düzeyinde konuşuyorsak: 1 GB kabaca 1024 MB'dır, yani "kaç megabayt kaldı" sorusunun cevabı için gördüğünüz gigabayt değerini 1024 ile çarpabilirsiniz.

Alanı kim yiyor?

İşletim sisteminin kendi ekranları bazen yetersiz kalır. Klasör klasör görselleştirme yapan ücretsiz araçlar (WinDirStat, TreeSize Free, macOS için GrandPerspective, Linux için Baobab) diski kutucuklardan oluşan bir harita gibi çizer. Büyük kutucuk büyük dosya demektir; tek bakışta 8 GB'lık unutulmuş bir yedek dosyasını fark edebilirsiniz. Tipik alan tüketicileri şunlardır:

Video düzenleme ve oyun kurulumlarının bıraktığı önbellek klasörleri
Yıllardır boşaltılmayan geri dönüşüm kutusu
Eski Windows sürümünden kalan Windows.old klasörü
Bulut istemcilerinin yerel kopyaları
Hazırda bekletme dosyası ve sistem geri yükleme noktaları

Silmeye başlamadan önce bir uyarı: emin olmadığınız sistem klasörlerine dokunm