Dosya Şifreleme Nasıl Yapılır

Bilgisayarınızdaki dosyaların çoğu için ekstra bir önleme gerek yoktur; ama vergi belgeleri, kimlik fotokopileri, müşteri listeleri, kurtarma kodları ya da özel notlar gibi bir kısmı yanlış ellere geçtiğinde gerçekten sorun çıkarır. Cihazınıza parola koymanız bu dosyaları belli bir noktaya kadar korur, fakat disk sökülüp başka bir makineye takıldığında ya da yedeğiniz bir buluta yüklendiğinde o parola devre dışı kalır. İşte tam bu boşluğu dosya şifreleme kapatır: içeriği, doğru anahtar olmadan okunamayan bir yığın veriye çevirir. Aşağıda hangi yöntemi ne zaman kullanmanız gerektiğini ve adımları sırayla anlatıyorum.

Şifreleme tam olarak neyi korur?

Şifreleme, dosyanın içeriğini matematiksel bir algoritmayla dönüştürür. Bugün yaygın kullanılan standart AES'tir ve 256 bit anahtar uzunluğuyla kullanıldığında pratikte kaba kuvvetle kırılması söz konusu değildir. Kırılan şey neredeyse hiçbir zaman algoritma değil, parolanın kendisidir. Yani şifrelemenin gücü, seçtiğiniz parolanın gücü kadardır. Bu yüzden işe başlamadan önce parola alışkanlıklarınızı gözden geçirmenizi, gerekiyorsa güçlü parola oluşturma konusundaki rehberi de okumanızı öneririm.

Şifrelemenin koruduğu ve korumadığı senaryoları ayırmak faydalı olur:

Korur: Kaybolan veya çalınan laptop, ikinci elde satılan disk, buluta yüklenmiş yedek, e-posta ekiyle gönderilen belge, ortak kullanılan USB bellek.
Korumaz: Siz dosyayı açmışken bilgisayarınıza sızan bir zararlı yazılım, ekranınızı gören biri, parolayı kaydettiğiniz not defteri, klavye kaydedici.

Kısacası şifreleme "beklemedeki veriyi" korur. Çalışan sistemdeki güvenlik ise ayrı bir konudur ve hesap koruması, kamera güvenliği gibi başlıklarla birlikte düşünülmelidir.

Tek tek dosya ve klasör şifrelemek

Elinizde birkaç hassas belge varsa en pratik yol, bunları şifreli bir arşive koymaktır. Windows'ta 7-Zip, macOS ve Linux'ta Keka ya da terminal araçları bu işi yapar.

Şifrelenecek dosyaları tek bir klasörde toplayın.
Klasöre sağ tıklayıp arşive ekleme seçeneğini açın.
Arşiv biçimi olarak 7z veya zip seçin; şifreleme yöntemi olarak AES-256 işaretli olsun.
Uzun bir parola girin ve mümkünse "dosya adlarını şifrele" seçeneğini de aktif edin. Aksi halde arşivin içindeki dosya isimleri parola olmadan görülebilir.
Arşivi oluşturduktan sonra kapatıp yeniden açarak parolanın çalıştığını test edin.
Ancak bundan sonra orijinal, şifresiz kopyaları silin.

Burada önemli bir ayrıntı var: Windows'un normal silme işlemi veriyi diskten hemen kaldırmaz. Silinen dosyaların kurtarılabilmesi konusunu daha önce ele almıştık; aynı mantık burada tersine çalışır, yani şifresiz orijinal geri getirilebilir. SSD kullanıyorsanız bu risk daha düşüktür, ama gerçekten kritik belgelerde kalıcı silme aracı kullanmak mantıklıdır.

Office ve PDF belgelerinde dahili parola

Word, Excel ve PowerPoint dosyalarında "Belgeyi Şifrele" seçeneği modern sürümlerde AES tabanlıdır ve makul bir koruma sağlar. PDF'te ise durum biçime ve araca göre değişir; eski RC4 tabanlı korumalar zayıftır. Ayrıca "düzenlemeyi kısıtla" gibi seçenekler şifreleme değildir, sadece programın uyduğu bir işarettir; kolayca kaldırılabilir.

Şifreli kap (container) ve tüm disk şifreleme

Hassas dosyalarınıza sık erişiyorsanız her seferinde arşiv açıp kapatmak yorucudur. Bu durumda şifreli bir sanal disk oluşturmak daha rahattır. VeraCrypt gibi araçlarla belirlediğiniz boyutta bir kap dosyası yaratırsınız; parolayı girdiğinizde bu dosya sisteme yeni bir sürücü olarak bağlanır, içine normal klasör gibi yazarsınız, çıkardığınızda tekrar tek bir şifreli dosyaya dönüşür.

Daha kapsamlı çözüm ise diskin tamamını şifrelemektir:

Windows: Pro sürümlerde BitLocker; Home sürümünde bazı cihazlarda "Cihaz şifrelemesi" adıyla sunulur.
macOS: Sistem ayarlarından açılan FileVault.
Linux: Kurulum sırasında LUKS ile disk şifreleme.
Android ve iOS: Ekran kilidi kurulu güncel cihazlarda depolama zaten şifrelidir.

Tüm disk şifrelemede kurtarma anahtarını yedeklemek şart. Anahtarı Microsoft veya Apple hesabınızda saklıyorsanız, o hesabın güvenliği artık diskinizin güvenliğiyle aynı önemde demektir; iki adımlı doğrulamayı açık tutun. Anahtarı yazıcıdan çıktı alıp fiziksel olarak saklamak da geçerli bir yöntemdir.

Buluta ve paylaşıma giden dosyalar

Bulut servisleri verinizi sunucuda şifreler, ama anahtarı genellikle kendileri tutar. Yani sağlayıcı, hukuki bir talep ya da bir sızıntı durumunda içeriğe erişebilir. Gerçekten özel dosyalar için doğru yaklaşım, yüklemeden önce kendiniz şifrelemektir. Cryptomator gibi araçlar bulut klasörünüzün içinde şifreli bir kasa oluşturur ve senkronizasyonla uyumlu çalışır.

Şifreli dosyayı birine gönderirken parolayı asla aynı kanaldan iletmeyin. Dosya e-postayla gidiyorsa parolayı telefonla veya mesaj uygulamasından söyleyin. A